Hoe maak je je medewerkers AI-geletterd?
Bedrijven die AI gebruiken, moeten volgens de EU AI Act inzetten op AI-geletterdheid. Maar hoe doe je dat? Wie moet bijleren? Waarover? Bovendien evolueert de technologie elke dag: wat je gisteren leerde, is vandaag alweer verouderd. De oplossing is niet te vatten in één enkele opleiding, maar wel in een doordachte aanpak die meegroeit.
Wie moet bijleren over AI?
Als je het ons vraagt? Iedereen.
Ook als je als bedrijf niet bewust inzet op AI, zullen je medewerkers ermee in aanraking komen. Ze ontvangen AI-gegeneerde inhoud, aangekochte tools integreren AI of ze komen in aanraking met AI-gegenereerde fraudepogingen, zoals phishing. Zonder basis over AI, is het moeilijk om daar kritisch mee om te gaan.
Maar bijleren over AI kan ook een motor zijn om innovatie in je bedrijf vooruit te stuwen: innovatie komt immers vaak vanuit de medewerkers zelf. Dat geldt ook voor AI: volgens de Vlaamse AI Barometer (situatie 2025) werd 48,9% van de AI-a doptie door individuele werknemers opgestart, tegenover 28,4% door het management. Wie met andere woorden een innovatief bedrijf wilt, kan dus best aan de AI-kennis van het team werken.
Deze professionele rollen verdienen een extra inspanning
Hoewel iedereen gebaat is bij een gedegen AI-training zijn er toch een vijftal beroepen die een versnelde AI-scholing nodig hebben om de AI-innovatie in hun bedrijven te kunnen ondersteunen:
1. Leidinggevenden
Ongeacht wie met het gebruik van AI start, AI wordt pas echt waardevol als het strategisch wordt ingezet. Managers moeten innovatie sturen en valoriseren: voorbij schaduwgebruik, experiment of persoonlijk hulpmiddel.
2. ICT-medewerkers
ICT-medewerkers starten (met uitzondering van de financiële sector en de verzekeringssector) AI-adoptie meestal niet op volgens de Vlaamse AI Barometer (situatie 2025). Maar de ICT-professionals spelen wel een sleutelrol in de selectie, implementatie en het onderhoud van AI-systemen.
3. Learning & Development-medewerkers
Bijscholing en upskilling over onderwerpen als AI worden vaak afdelingsspecifiek georganiseerd, waardoor er bedrijven ontstaan die ultramoderne producten leveren, maar zelf met een zwaar verouderde backoffice werken. Als de L&D-medewerkers over voldoende AI-kennis beschikken en zij de AI-training organiseren, kunnen ze bijdragen aan een gelijkmatige AI-adoptie in het hele bedrijf.
4. Gangmakers
Duid intern minstens één gangmaker aan die AI in en buiten het bedrijf actief opvolgt: deze persoon test de tools, deelt inzichten, volgt de nieuwe mogelijkheden en helpt de collega's. Geef hen voldoende trainingskansen, tijd en mogelijkheden om met hun kennis het team te ondersteunen. Denk ook aan hun "menselijke skills": een gangmaker combineert technische interesse met communicatieve skills!
5. Trainers
AI is een hulpmiddel, het is geen doel op zich. Je wil dus dat AI deel uitmaakt van andere opleidingen en dat de AI-systemen deel uitmaken van je intern procesflow. Iedereen die collega's begeleidt - van trainers tot onboarding buddies - moet daarom begrijpen hoe AI op de processen inhaakt.
Welke opleidingen zijn nodig?
De kracht van AI zit in de aanpasbaarheid aan jouw bedrijf of organisatie. Bijhorende training zal daarom nooit een one-size-fits-all zal zijn.
Denk aan een tuin:
- De bodem: een algemene AI-training voor iedereen. Doel: een gedeelde taal, basiskennis en -normen.
- De beplanting: gerichte opleidingen per rol en nood
- Het onderhoud: voeding en ruimte geven, snoeien en vermeerderen: laat het onderhoud achterwege en de meerwaarde van je opleidingsinspanningen zal al snel terug verpieteren. Verzamelde kennis houd je in leven door in te zetten op een leercultuur en bedrijfsbrede ondersteuning.
1. Algemene AI-training voor iedereen
Elke medewerker (ook jij) heeft nood aan een algemene basisopleiding over AI. Die opleiding moet niet diep technisch zijn, maar wel duidelijk maken wat AI is, hoe je ermee werkt, wat het kan en waar de grenzen liggen, en bevat een praktisch element met wat eenvoudige oefeningen.
Je kan bestaande opleidingen gebruiken of interne kennis bundelen. Het belangrijkste doel is dat iedereen vertrekt vanuit hetzelfde referentiekader en dezelfde taal spreekt.
Basistraining AI? Onze aanbevelingen
Elements of AI
Nederlandstalige instapcursus - Online - VAIA, Minnalearn & University of Helsinki & KU Leuven
De basis van generatieve AI: Hoe werken tools zoals ChatGPT?
lezing - TEXTUA (UAntwerpen)
Introductie tot (generatieve) AI
Training op jouw locatie - Alfasent
Artificiële Intelligentie
Online cursus - VDAB
Get AI Ready
Course - online - MinnaLearn (makers of Elements of AI)
Introduction to AI for Work
Cursus - Online - DataCamp
Welke onderwerpen moet een basistraining AI behandelen?
Maak je liever zelf een opleiding voor je eigen team? Ontdek dan zeker VAIA's (gast)blogs waarin we we al veel relevante basisinformatie verzamelden, we voegden wat relevante links toe.
Noties van de werking van AI
Écht niet iedereen weet hoe AI werkt, en je wil dat je teamleden het verschil tussen een klassiek computersysteem en AI-gestuurde systemen (h)erkennen. We hebben meer dan veertig jaar lang geleerd dat computers beter zijn dan mensen in de opdrachten die we hen geven, en nu is daar AI: een systeem dat net zoals mensen fouten kan maken omdat het op basis van waarschijnlijkheden werkt. Je moet een AI-systeem dus controleren en durven overrulen.
Bv: "ChatGPT/AI begrijpt geen taal, het taalmodel voorspelt het meest logische volgende woord op basis van de miljarden teksten waarmee het gevoed werd."
👉 Zie ook "Wat is artificiële intelligentie (AI)? Uitgelegd voor beginners"
Demonstratie & experimenteren met enkele concrete AI-toepassingen
Je wil dat mensen een gevoel krijgen van de reikwijdte van AI en durven experimenteren. Werk met verschillende tools en toepassingen. Beperk dit niet alleen tot generatieve AI (AI die nieuwe zaken creëert), maar geef ook inzicht in toepassingen als bv. image recognition of clustering.
Bv: Vraag Microsoft Copilot om action points uit een vergaderverslag te distilleren. Maak relevante slides van een publiek rapport, toegepast op jouw beroep, met NotebookLM. Moet je databanken aanvullen? Zet de agent in je database (bv. in Notion of met Copilot) aan het werk om de invulvelden zelf aan te vullen vanuit de bron.
Juridisch kader
Maak medewerkers duidelijk dat ze AI-systemen niet blind mogen vertrouwen: je laat geen gevoelige dossiers niet rondslingeren, dan gooi je diezelfde informatie ook niet ondoordacht in een AI-systeem. Geef daarom inzicht in de basisprincipes van de EU AI Act. Wat mag wel, wat niet? En waar moet je extra voorzichtig zijn?
Bv: Deel nooit persoonlijke informatie over jezelf, je collega's of je klanten in een publieke AI-tool zoals ChatGPT.
Bv 2: Laat een AI-systeem nooit ongecontroleerd beslissen of een persoon in aanmerking komt voor een opleiding, beroep, lening, subsidie...
👉 Zie ook "EU AI Act: de Europese AI-wetgeving"
Inzicht in de risico's van AI
Je wilt dat je team kritisch met AI om kan gaan, niet dat ze er bang van zijn, of blind vertrouwen in de innovatie hebben. AI komt met een aantal risico's: hernemen en vergroten van (historische) vooroordelen, hallucinaties, cybercriminaliteit...
Bv 1: zoek de grenzen van het vertrouwen die je mag hebben in AI. Vraag bv. aan een AI-chatbot om een blog te schrijven met drie mooie citaten: bestaan de citaten echt? Kloppen de redeneringen en logische verbanden (want, dus...)?
Bv 2: experimenteer met bias: laat een beeld van een dokter genereren, en je krijgt hoogstwaarschijnlijk een beeld van een witte man. Laat een beeld van een mannelijke verpleger genereren en je krijgt een gekleurde verpleger met de stethoscoop van een dokter.
👉 Zie ook "De nadelen van artificiële intelligentie"
Presentatie van je eigen AI policy
Bespreek de interne afspraken. Zorg dat iedereen in de organisatie weet hoe AI wel en niet gebruikt mag worden in het bedrijf. Voorzie werkbare oplossingen voor shadow AI (waarbij werknemers AI-tools buiten weten van het management gebruiken). Dit is je kans om van een policy meer dan een dode letter te maken!
Welke vorm moet een basisopleiding AI hebben?
Hoe organiseer je een basisopleiding? Het loont om hier bewust bij stil te staan. Elk format heeft duidelijke voor- en nadelen.
Bij een synchrone opleiding (live of online) leert iedereen samen op hetzelfde moment. Dat maakt directe interactie mogelijk tussen lesgever en deelnemers. Met een sterke lesgever blijft de inhoud actueel en sluit die aan op de dagelijkse praktijk. Bovendien zorgt dit ervoor dat de aandacht beter gericht blijft op leren.
Bij een asynchrone opleiding vaak leert iedereen op zijn eigen tempo. Dat maakt het makkelijker om de opleiding in te plannen en aan te passen aan het tempo van elke individuele werknemer. De inhoud is consistent voor iedereen en blijft achteraf beschikbaar. Tegelijk vraagt dit format veel zelfdiscipline. Zonder begeleiding of opvolging is de kans groter dat deelnemers afhaken.
Asynchrone online opleidingen zijn flexibel en voor sommige medewerkers zeer efficiënt. Tegelijk hebben anderen er een hekel aan. Leervoorkeuren verschillen, en dat heeft impact op de effectiviteit van je opleiding.
Bij VAIA zien we in de praktijk dat een hybride aanpak het best werkt. Door live sessies te combineren met online onderdelen, pluk je de voordelen van beide systemen.
Maar houd er ook rekening mee dat deelnemen aan een online opleiding (a- of synchroon) op zich al digitale vaardigheden vraagt. Die zijn niet altijd aanwezig. Sowieso is een AI-opleiding een goed moment om alle digitale skills in je team in kaart te brengen en gericht te versterken.
Tenslotte raden we ook aan om goed na te denken over de taal waarin een opleiding wordt aangeboden: leren in het Engels is vaak een extra drempel voor Nederlandstalige professionals.
2. Individuele opleidingen
Zelfs in een gezonde tuin zet je niet alles op dezelfde plek, en niet iedereen heeft tegelijk dezelfde aandacht nodig. Zo is het ook met AI-opleidingen: een basisopleiding zorgt voor een gedeelde taal, daarna vraagt elke functie een andere verdieping. In de afstemming van de juiste opleiding op de juiste persoon, neem je best deze zaken mee in overweging:
- sector van je bedrijf of waarin de medewerker werkt
- functie van de medewerker
- de manier waarop de medewerker AI gebruikt
(bv. op basis van de AI-persona's van de Vlaamse overheid) - de juridische rol van de medewerker tegenover het gebruikte AI-systeem
(op basis van het risico van het systeem volgens de EU AI Act: de Europese AI-wetgevingEU AI Act)
Het spreekt voor zich dat een communicatiemedewerker in een logistiek bedrijf AI op een andere manier zal gebruiken dan een designer in een ingenieursbureau. Net zo goed zal de menselijk toezichthouder op een AI-systeem dat verzekeringsprijzen bepaalt (hoogrisicosysteem) een betere kennis van AI moeten hebben dan de verzekeringsmakelaar die de velden invoert waarmee het systeem de prijs voor de klant berekent (AI-gebruiker).
Waarover moeten de opleidingen gaan?
Dat is natuurlijk sectorafhankelijk, daarom werkt VAIA leertrajecten uit per beroepssector voor alle technische skills. Maar AI stelt ook de human skills op scherp, ook al lijken ze op het eerste zicht weinig met AI te maken te hebben: takenpakketten verschuiven waardoor professionals soms opdrachten krijgen waarvoor ze niet geschoold zijn, of waarvan het gewicht plots belangrijker wordt.
Enkele voorbeelden:
- Developers moeten niet alleen code schrijven, maar ook AI-gegenereerde code kritisch kunnen evalueren. Dat is nieuw!
- Data scientists moeten hun inzichten helder kunnen uitleggen en verdedigen. Dat vraagt om communicatieve en didactische skills.
- Aankopers moeten rekening houden met risico’s zoals datalekken en regelgeving. Ze moeten daarom de relevante wetgeving en ethische kaders van het bedrijf kennen.
Deze skills zijn niet nieuw: we verwachten die van elke professional. Maar ze worden wel belangrijker, en zetten soms een vergrootglas op skills waar sommige van je teamleden ongetwijfeld minder sterk in staan.
3. Leercultuur en bedrijfsbrede ondersteuning
Een mooie tuin bloeit pas als hij verzorgd wordt: met water en ruimte om te groeien. Voor AI-opleidingen geldt hetzelfde. Wie één of twee mensen opleidt, maar hen geen tijd of ruimte geeft om hun kennis te delen of toe te passen, beperkt de opbrengst. En vertrekt iemand, dan verdwijnt ook de investering.
Daarom loont het om een leercultuur uit te bouwen: een systeem dat kennis laat circuleren in je bedrijf. Denk aan vaste, informele momenten zoals een maandelijkse AI-koffie of een korte nieuwsbrief. Vul dat aan met een gedeelde kennisdatabank waarin collega's nieuwtjes, lesmateriaal, experimenten... delen en opzoeken.
💡 Tip: stuur twee mensen van je team samen naar een opleiding: zij zullen met elkaar over de opleiding blijven praten zodat het geleerde in je bedrijf blijft leven.
Een leercultuur is een belangrijk onderdeel van die voedingsbodem, maar ook de bredere inbedding in het bedrijf is cruciaal. Volgens het State of Data & AI Literacy 2026-rapport van DataCamp zijn een duidelijke AI-policy, inspirerende praktijkvoorbeelden, doordachte keuzes voor AI-tools en steun van het management bepalend om succesvol over AI bij te leren.
Tips om je opleidingen op te schalen
Nog enkele tips om je volledige team mee te krijgen:
- Combineer online leren met live lesmomenten: opleidingen die je alleen en online moet doorlopen, worden erg gemakkelijk uitgesteld. Maak er een basisvoorwaarde van voor een live opleiding, en je creëert extra motivatie om de online module door te lopen.
- Verdiep je in de leerattitude van je teamleden: niet iedereen leert graag op dezelfde in een klas, of online. Je opleiding zal veel succesvoller zijn als je hiermee rekening houdt.
- Verwerk AI in de bestaande opleidingen over andere onderwerpen (train je trainers!)
- Zet jij de trainingen voor je organisatie uit? Maak een preselectie van kwaliteitsvolle opleidingen en/of aanbieders waaruit afdelingen en departementen kunnen kiezen: dat scheelt heel wat (onderhandelings)tijd en helpt departementen om door het bos de bomen te zien.
- Er is niets mis met een opleiding buiten je eigen organsatie, integendeel: dergelijke opleidingen kunnen zuurstof in je bedrijf binnenbrengen. Het motiveert ook enthousiaste medewerkers, die je meteen kan inzetten als verkenners om nieuwe onderwerpen/opleidingen uit te testen.
- Bekijk je toelatingsprocedure voor externe opleidingen: hoeveel tijd is er nodig? Medewerkers kunnen soms niet deelnemen aan populaire opleidingen omdat de procedure te traag is!
- Vermijd een versnipperde organisatie van opleidingen in je organisatie: door L&D over AI te centraliseren, kan je inzichten poolen en meer kwaliteit van opleidingen nastreven.
- Evalueer en herhaal alle opleidingen en leermomenten.
Vergeet die leercultuur en kennisuitwisseling niet: die bepaalt de uiteindelijke opbrengst van je investering!
Hoe eet je een olifant?
AI verandert elke dag: de perfecte AI-opleiding bestaat niet. Net zoals je een olifant eet, moet je AI en innovatie hap voor hap opeten. Dus begin er gewoon aan. Zolang je elke opleiding/leerkans evalueert, bijstuurt en herhaalt, bouw je vanzelf aan een beter trainingsaanbod en een gedragen leercultuur in je organisatie.
Lees/r meer
AI-geletterdheid: wat is het, en hoe pak je het aan?
Wie AI gebruikt, moet weten wat de technologie kan, waar de risico’s liggen en wanneer je ze beter niet inzet. Daarom moeten bedrijven in de EU sinds 2025 inzetten op AI-geletterdheid. Abdullah Elbi en Sultan Erdogan van KU Leuven CiTiP leggen uit wat die plicht inhoudt en hoe je best start.
AI Literacy in je bedrijf verhogen? Twee woorden: opleidingen en leercultuur
Vanaf februari 2025 wordt AI-geletterdheid verplicht door de Europese AI Act. Hoe ga je daarmee om in je bedrijf? Nadja Desmet van Someflex geeft tips voor een goed opleidingsprogramma én de gepaste leercultuur.
Kwaliteitsvolle AI-opleidingen. Hoe en wat?
Hoe kan je een maximaal rendement halen uit de leerinspanningen van je medewerkers en de trainingsinvestering (in geld en tijd) die je doet? AI maakt upskilling extra uitdagend doordat de technologie nog elke dag evolueert. Alles begint met het kennen van je doelgroep, het formaat van de opleiding, en het traject dat je errond bouwt.
Ilse De Vos
Ilse De Vos studeerde Latijn & Grieks aan de UGent en behaalde haar doctoraat in de Byzantinistiek aan de KU Leuven. Ze woonde vijf jaar in het Verenigd Koninkrijk, waar ze als onderzoeker werkte aan de University of Oxford en King's College London. Eind 2015 keerde ze terug naar Gent als coördinator van een interdisciplinair onderzoeksproject rond middeleeuws Griekse poëzie en als lesgever Oudgrieks. Vanaf 2020 coördineerde zij het interfacultaire honoursprogramma Think&Talk en leidde ze als directeur de Humanities Academie in goede banen. Sinds 2023 is ze coördinator van VAIA, de Vlaamse AI Academie die ernaar streeft dat meer mensen meer over AI (kunnen) leren.
Levenslang leren is Ilse op het lijf geschreven. Elk jaar pikt ze wel ergens een cursus mee, van Gotisch tot Leerpsychologie. In 2021 rondde ze de Specifieke Lerarenopleiding af en startte met Bedrijfskunde.
Isabelle Borremans
Isabelle is géén expert in AI maar communiceert wel al vijf jaar over AI(-opleidingen) voor VAIA. Ze is dus wel thuis in de beste manieren om professionals enthousiast te maken voor AI-training.
Contacteer haar gerust met vragen over de beste manier om jouw AI-opleiding aan de man te brengen. Ze overvalt je graag met vragen als:
- Wie is je doelgroep? Kan dat specifieker?
- Hoe wil je die doelgroep bereiken? Waar volgt jouw doelgroep graag les?
- Welke AI-skills heeft je doelgroep nodig? Biedt jouw opleiding wel een antwoord op de noden van die doelgroep?
Isabelle ontfermt zich daarnaast over de strategie van VAIA wat betreft levenslang leren over AI: Hoe kunnen we Vlaamse professionals interesseren voor AI? Wat is er nodig om hen meer opleidingen te laten volgen? En hoe zorgen we voor meer opleidingen?
Technologie en digitalisering lopen als een rode draad doorheen Isabelles carrière. Eerder bouwde ze ervaring op bij RVO-Society met focus op digitalisering, chiptechnologie en elektriciteit in het onderwijs. Bij EnergyVille en InnoEnergy stond energie in al zijn vormen centraal.
Gerelateerde opleidingen
AI-superworker: maak van AI je tweede brein en boost je productiviteit met 50%!
Opleiding - Berchem - Syntra AB
AI voor Beginners - ChatGPT en co slim en verantwoord inzetten in je dagelijkse werk
Opleiding - Antwerpen - Thomas More Hogeschool, Syntra AB
AI voor taalprofessionals | Jij houdt de pen vast, met AI als copiloot
Opleiding - Kortrijk - PUC KU Leuven Continue, VAIA