Kwaliteitsvolle AI-opleidingen. Hoe en wat?
Het belangrijkste obstakel voor AI-adoptie in bedrijven, is kennis, inzicht in toepassingen of de meerwaarde van AI voor het bedrijf. Door training kan AI-adoptie in je bedrijf of organisatie versneld worden. Maar hoe kan je een maximaal rendement halen uit de leerinspanningen van je medewerkers en de trainingsinvestering (in geld en tijd) die je doet? En hoe doe je dat voor AI, een technologie die nog elke dag verandert? Alles begint met het kennen van je doelgroep, het formaat van de opleiding, en het traject dat je errond bouwt.
1. Ken je doelgroep
Wie ben je?
De meeste succesvolle opleiding zijn op maat van de doelgroep (jouw teams) gemaakt. Bij VAIA gebruiken we hiervoor drie assen:
- Functie in het bedrijf: marketeer, ingenieur of secretariaat: een ander takenpakket vraagt om andere AI-skills. VAIA identificeerde enkele sleutelrollen die met goede training de AI-adoptie in je bedrijf kunnen versnellen.
- AI-competenties: hoe ver staat elke medewerker/elk team al? vermijd opleidingen onder of boven je niveau.
- AI-persona: wat is hun rol tegenover het AI-systeem?
AI-persona
Wat is de relatie van je medewerker of team tot het AI-systeem? We maken gebruik van de persona's die UNESCO en de Vlaamse Overheid ontwikkelden:
- AI-gebruiker = dit is iedereen! Want of iemand er nu actief voor kiest of niet: AI zit in steeds meer aspecten van onze samenleven. Bewust of onbewust komt iedereen met AI in contact.
- Gids: deze persoon zorgt ervoor dat AI veilig gebruikt wordt door het team (ethisch en juridisch)
- Impactmaker: zorgt ervoor dat het team functioneel met AI werkt, ten dienste van de strategische doelen van het bedrijf.
- Ontwerper: maakt of integreert AI in bestaande computersystemen
- Gangmaker: de zogenaamde "AI-ambassador", die de AI-evolutie in het bedrijf trekt, op de hoogte blijft van de laatste ontwikkelingen, collega's vooruit helpt en altijd enthousAIst blijft
Wat is de motivatie van de personen die moeten bijleren?
De motivatie van je medewerkers om bij te willen leren is van belang voor het succes van je trainingsinitiatief: ook niet-gemotiveerde medewerkers kunnen bijleren, maar de manier waarop een opleiding wordt aangebracht, de vorm en de verwachte effecten, zullen anders zijn dan bij gemotiveerde medewerkers.
Europa onderzocht in 2016 de deelname aan formele en informele opleidingen van Vlamingen (AES 2016) en ontdekte daarbij dat zeker niet iedereen wil bijleren. En ook dat niet iedereen kan bijleren. Eigenlijk is de fractie Vlamingen (tussen 25 en 65 jaar) die wil en kan bijleren zelfs erg klein met amper 10% (segmentering OESO 2022).
IN 2016 zei het merendeel van de Vlamingen niet te hebben deelgenomen aan non- of formeel leren in het afgelopen jaar (52%). 15% wou wel, maar kan niet omdat er tijd te kort is, of omdat ze geen middelen hebben om te leren of niet in een opleiding geraken... En 38% van de Vlamingen zegt dat ze deelnemen aan training omdat ze externe druk ervaren: hun carrièreperspectieven zijn beperkt, ze moeten van hun werkgever of van de overheid.
Dit heeft uiteraard een impact op de leerwinst: een ongemotiveerd persoon die verplicht aan een opleiding deelneemt, wordt best eerst overtuigd van het nut van de opleiding voordat er leerstof wordt aangebracht. Diezelfde argumentatie kan je bij een gemotiveerde deelnemer die oprecht in het onderwerp geïnteresseerd is, veel korter behandelen. De motivatie weegt behalve op de inhoud, ook door op de vorm van de opleiding en het voortraject dat je best uitwerkt. Personeel dat niet-gemotiveerd is zal niet snel een optionele online opleiding volgen en afwerken!
Budget & tijd
Uiteraard zijn budget en tijd ook belangrijk. Ze zijn zelfs gerelateerd aan motivatie: mensen die wél willen leren, maar niet kunnen, worden meestal door budget en tijd gehinderd. Is dit een beperking voor jouw team? Zet dan in op online gratis opleidingen, training tijdens de werkuren, en desnoods zelfs verplichtingen.
Hoe leren je teams graag?
Wil je je opleiding mooi laten aansluiten op je teams, dan kan het interessant zijn om hen te bevragen.
Veel bevragingen focussen zich op het actuele AI-gebruik en op mogelijke interessante toepassingen. Maar VAIA raadt aan om ook te vragen naar de manieren waarop professionals graag leren: wie zijn de gezaghebbende stemmen in hun domein? Leren ze graag online of live? Wie moet de opleiding aanbrengen? En wat vinden ze eigenlijk van AI?
Hoe meer je rekening houdt met hun wensen, hoe groter de kans op een succesvolle opleiding!
Wat & hoe
Waarover wil je dat je team bijleert? (topic)
VAIA deelt opleidingen in vijf leerdoelen in. In sommige opleidingen komen er uiteraard meerdere leerdoelen aan bod. We geven een voorbeeld met een chatbot:
- inspireren: je team wil leren waarvoor een chatbot handig kan zijn in je bedrijf: om je klanten vooruit te helpen, als interne handleiding...
- met een tool kunnen werken: je team wil leren hoe je een chatbot moet gebruiken, bv. als het een interne handleiding vormt: hoe vind het de informatie terug die gezocht wordt? Prompting op maat van de tool!
- een kader creëren: welke informatie mag je wel en niet in de chatbot opnemen? De personeelsdossiers worden best niet doorzocht, maar ook de klantencontacten sluit je misschien beter uit van de data op basis waarvan je interne chatbot moet leren. En wat met de zoekopdrachten? Wil je dat managers kunnen zien welke vragen medewerkers stellen? Of liever niet. Je team leert een waterdicht kader uittekenen voor een AI-tool.
- technische implementatie (met code werken): hoe kan je bedrijf een chatbot aankopen en connecteren met jullie eigen systemen? Wat moeten je medewerkers technisch kunnen?
- specialiseren: je teams willen verschillende chatbots kunnen installeren voor hun klanten, of zelf een chatbot kunnen bouwen en moeten dus alles kennen van dit onderwerp.
Leerdoel
Andere noden hangen samen met andere leervormen:
- Kennis
- Vaardigheden
- Attitude
En op welk kennisniveau?
Veel mensen ervaren frustratie als een opleiding of leerkans niet op hun kennisniveau is afgestemd: te gemakkelijk lijkt tijdverspilling en te moeilijk ook. Door in te zetten op goede opleidingsinformatie & een voortraject met methoden om de voorkennis bij alle deelnemers gelijk te krijgen, wordt deze frustratie vermeden.
Hoe wil je bijleren?
Eenmaal je een gedetailleerd zicht hebt op je doelgroep en de inhoud, kan je de opleidingen beginnen inplannen. In deze fase moet je nadenken over werkvorm, taal en aanbieder.
Werkvorm
Eén live training, of een online aanbod voor iedereen? Soms wordt er qua werkvorm wel heel snel beslist voor de optie die we het beste kennen of die het goedkoopste lijkt. Nochtans heeft die een fundamentele impact op hoe en wat er geleerd wordt.
Drie assen om te overwegen:
- Wil je kennis of vaardigheden aanbrengen? Ontvangt de lerende informatie of moet hij de informatie leren toepassen?
- Wordt de leerstof aangebracht door een lesgever of door technologie?
- Timing: leren alle lerenden samen (synchroon) of leren ze elk in hun eigen tijd en aan hun eigen snelheid (asynchroon)?
Taal
Het is niet omdat veel Vlaamse professionals goed Engels verstaan en zelfs praten dat zij ook graag en vlot leren in Engels. Zeker opleidingen uit het buitenland, met buitenlandse voorbeelden, slaan merkelijk minder goed aan: de meeste professionals geven de voorkeur aan (relatief) lokale voorbeelden uit hun sector en hun functie, en krijgen het liefst les in hun moedertaal.
Ook belangrijk bij opleidingen over technologie en innovatieve technieken: veel mensen houden niet van terminologie, en zijn ook niet echt geïnteresseerd in de technologie die gebruikt wordt. Wil je hen toch nieuwsgierig maken, dan promoot je de opleidingen het best rond de oplossing die ze bieden: pas daarom de titel en omschrijving van de opleiding die aanbiedt aan. Maak erg duidelijk waarom en voor wie een opleiding nuttig is. Uiteraard kan je de gehanteerde technologie beschrijven, maar als je de technologie in de titel zet, ga je niemand aantrekken die de technologie nog niet kent.
Wie kan er een leerkans aanbieden?
Gebruiken jullie altijd dezelfde opleidingsaanbieders? Durf ook eens verder zoeken, op die manier zal je sneller innovatieve technieken op het spoor komen, of vind je misschien die opleiding die één van je collega's met een erg specifiek profiel zoekt.
Denk zeker aan deze aanbieders:
- beroeps- en sectorfederaties
- private opleidingsaanbieders
- VLAIO
- hogescholen & universiteiten
- VDAB
- Syntra & CVO's
Angstig om een nieuwe aanbieder uit te proberen? Stuur één teamlid vooruit om de opleiding & aanbieder uit te testen!
Extra rendement
Veel professionals schrapen een plekje vrij in hun agenda voor een opleiding, gaan ernaartoe, komen terug en worden overstelpt door werk. De resultaten van de opleiding? Een handvol inzichten. Dit is niet efficiënt!
Met deze tips kan je het rendement van trainingsinspanningen verhogen:
- maak de opleiding deel van een traject, waarbij de medewerker grondig op de opleiding wordt voorbereid en tips krijgt om na de opleiding verder met het geleerde te werken
- zorg ervoor dat minstens een deel van de opleiding praktisch en meteen inzetbaar is zodat de deelnemer er meteen mee aan de slag kan gaan
- moedig deelnemers aan om met een collega deel te nemen: doordat zij naar de opleiding kunnen verwijzen in hun gesprekken, zal de opleiding langer blijven "leven"
- meet het resultaat van een opleiding: wat heeft het voor de organisatie betekend?
Voortraject
Vooropleiding
Bij VAIA hebben we goede ervaringen met gemengde opleidingssystemen, waarbij een online cursus individueel wordt afgewerkt, om vervolgens deel te nemen aan een interactief live opleiding. Een dergelijke vooropleiding zorgt ervoor dat iedereen met dezelfde kennis aan de start komt, het zorgt ook voor een gemeenschappelijke taal. Omdat mensen niet graag onwetend overkomen, is de live opleiding ook een goede stok achter de deur om toch dat stukje online theorie weg te werken.
Voorkennis
Hebben mensen voorgaande kennis nodig om te kunnen leren in jouw opleiding? Schrijf dit dan helder uit. Definieer ook een heldere en duidelijke doelgroep: hoe homogener de groep, hoe meer interactie je zal krijgen.
Materiële setting
Hebben de professionals bepaalde technologie of een set-up op hun computer nodig? Vraag om die op voorhand te installeren. Ze kunnen dan zelf met hun ICT-afdeling uitzoeken hoe dit het beste geïnstalleerd kan worden én de docent verliest er geen kostbare tijd aan in de opleiding.
Databeheer
Moeten de deelnemers oefeningen met eigen data maken? Maak dit duidelijk, en geef hen de kans om een "veilige" dataset voor te bereiden. Of vraag de trainer om zelf een testdataset te voorzien, indien er geen geschikte data is.
Natraject
Terugdenk- of terugkommoment
Hoe veranker je een opleiding in het hoofd van de deelnemers? Een terugkommoment kan hier erg nuttig zijn, maar kan ook als tijdsverlies ervaren worden. Denk daarom specifiek na over de meerwaarde. En weet ook dat er alternatieve manieren bestaan voor opleidingen om terug top of mind te komen:
- spreid de opleidingsdagen
- vraag de docent om wat extra materiaal of de inzichten van de opleiding terug naar de deelnemers als de opleiding al enkele maanden voorbij is),
- vraag medewerkers om het geleerde kort (en informeel) te presenteren aan hun teamleden/managers/andere collega's
- zorg voor een korte 1:1 met elke deelnemer een tijd na de opleiding om te kijken hoe de opleiding heeft doorgewerkt in hun werking.
- ...
Maak de opleiding deel van een groter traject
Vraag docenten om leertips aan het einde van de opleiding zodat deelnemers een volgende stap kunnen zetten, of zich verder kunnen verdiepen in het geleerde. Dit kunnen andere trainingen zijn, maar evengoed leesmateriaal, manuals, een nieuwsbrief... Gebruik bv. de leerdoelen: na inspiratie kan je mensen toeleiden naar een opleiding over tools, of een kader...
Laat het geleerde verder leven in je organisatie
Zorg dan dat het geleerde in je bedrijf verankerd wordt, door een leercultuur op te zetten. Een gedeelde databank met documentatie, informele momenten voor kennisdeling, opportuniteiten om te experimenteren... dragen bij aan de innovatie in je bedrijf.
Evalueer de leerinspanningen van je team
Leren voor persoonlijke verrijking van je medewerkers is nobel. Maar mooier is het als al die lessen ook effectief vruchten afwerpen in je bedrijf! Doe dus geregeld eens een evaluatie:
- wie heeft wat geleerd.
- Heeft dit effect gehad?
- Waar wil je naartoe met je bedrijf, en hoe kan je je mensen in de juiste richting stimuleren.
Zo zorg je ervoor dat jouw team bijdraagt aan een gezond en moderne bedrijfsvoering.
Hap voor hap
Wat moet je vooral niet doen? Wachten tot de situatie stabiliseert! Heb je enthousiaste collega's? Stuur ze vooruit naar de juiste training. Voor de anderen: neem even adem, denk na over de beste opleiding, en begin eraan. AI verandert elke dag, dus wachten tot je een duidelijk zicht krijgt op de technologie, is geen optie!
Referenties
- E. Margulieux L., Michael Mc Cracken W., Catrambone R. (2016) A taxonomy to define courses that mix face-to-face and online learning. ⇗ Elsevier
- AI persona's ⇗ (2025) ontwikkeld door UNESCO en Vlaamse Overheid
- OECD Skills Strategy Implementation Guidance for Flanders, Belgium : The Faces of Learners in Flanders. ⇗ (2022). OECD Publishing.
Ilse De Vos
Ilse De Vos studeerde Latijn & Grieks aan de UGent en behaalde haar doctoraat in de Byzantinistiek aan de KU Leuven. Ze woonde vijf jaar in het Verenigd Koninkrijk, waar ze als onderzoeker werkte aan de University of Oxford en King's College London. Eind 2015 keerde ze terug naar Gent als coördinator van een interdisciplinair onderzoeksproject rond middeleeuws Griekse poëzie en als lesgever Oudgrieks. Vanaf 2020 coördineerde zij het interfacultaire honoursprogramma Think&Talk en leidde ze als directeur de Humanities Academie in goede banen. Sinds 2023 is ze coördinator van VAIA, de Vlaamse AI Academie die ernaar streeft dat meer mensen meer over AI (kunnen) leren.
Levenslang leren is Ilse op het lijf geschreven. Elk jaar pikt ze wel ergens een cursus mee, van Gotisch tot Leerpsychologie. In 2021 rondde ze de Specifieke Lerarenopleiding af en startte met Bedrijfskunde.
Isabelle Borremans
Isabelle is géén expert in AI maar communiceert wel al vijf jaar over AI(-opleidingen) voor VAIA. Ze is dus wel thuis in de beste manieren om professionals enthousiast te maken voor AI-training.
Contacteer haar gerust met vragen over de beste manier om jouw AI-opleiding aan de man te brengen. Ze overvalt je graag met vragen als:
- Wie is je doelgroep? Kan dat specifieker?
- Hoe wil je die doelgroep bereiken? Waar volgt jouw doelgroep graag les?
- Welke AI-skills heeft je doelgroep nodig? Biedt jouw opleiding wel een antwoord op de noden van die doelgroep?
Isabelle ontfermt zich daarnaast over de strategie van VAIA wat betreft levenslang leren over AI: Hoe kunnen we Vlaamse professionals interesseren voor AI? Wat is er nodig om hen meer opleidingen te laten volgen? En hoe zorgen we voor meer opleidingen?
Technologie en digitalisering lopen als een rode draad doorheen Isabelles carrière. Eerder bouwde ze ervaring op bij RVO-Society met focus op digitalisering, chiptechnologie en elektriciteit in het onderwijs. Bij EnergyVille en InnoEnergy stond energie in als zijn vormen centraal.
Gerelateerde opleidingen
AI-superworker: maak van AI je tweede brein en boost je productiviteit met 50%!
Opleiding - Berchem - Syntra AB
AI voor Beginners - ChatGPT en co slim en verantwoord inzetten in je dagelijkse werk
Opleiding - Antwerpen - Thomas More Hogeschool, Syntra AB
AI voor taalprofessionals | Jij houdt de pen vast, met AI als copiloot
Opleiding - Kortrijk - PUC KU Leuven Continue, VAIA