AI-vaardigheid is meer dan slim prompten
Om de vruchten te plukken van AI-tools, zijn niet de tools zelf maar wel de skills van de gebruiker cruciaal. AI-vaardigheid is key, en gaat verder dan alleen slim prompten. Wim Casteels (AP Hogeschool) licht toe welke vier competenties samen leiden tot een nieuwe manier van denken en een zinvolle samenwerking met AI.
Geen geheime "promptformule"
AI-tools zoals ChatGPT, Claude en Gemini zijn in geen tijd doorgedrongen tot ons werk. Toch blijft het resultaat vaak onder de verwachtingen: een tekst die net niet klopt, een samenvatting die de kern mist, een analyse met een verzonnen bron. De reflex is dan vaak om te zoeken naar betere prompts, alsof er ergens een geheime formule bestaat.
Die formule bestaat niet. Wat wel bestaat, is AI-vaardigheid: een manier om effectief, efficiënt, ethisch en veilig te werken met AI-systemen:
- effectief omdat het resultaat moet beantwoorden aan wat je nodig hebt
- efficiënt omdat AI je tijd moet opleveren in plaats van kosten
- ethisch omdat je zelf verantwoordelijk blijft voor wat je met AI doet
- veilig omdat je bewust omgaat met gevoelige gegevens en de beperkingen van de technologie.
Gebrek aan skills als drempel
Hoe belangrijk die AI-vaardigheid is, blijkt uit een recent OESO-rapport. De conclusie is opvallend: niet de technologie zelf, maar de vaardigheden van de gebruiker bepalen of die de vruchten plukt van AI. Een gebrek aan skills is vandaag één van de grootste drempels voor AI-adoptie: zo'n 40 procent van de werkgevers in de industrie en de financiële sector noemt het als belangrijkste barrière, net als meer dan de helft van de kmo's die nog geen generatieve AI gebruiken.
Tegelijk verduidelijkt het OESO-rapport ook om welke skills het precies gaat: minder dan 1 procent van de werknemers heeft namelijk geavanceerde technische AI-kennis nodig. Voor de overgrote meerderheid draait het om iets anders: kritisch kunnen omgaan met AI en haar output.
“ AI-vaardigheid draait niet om toolspecifieke kennis, maar om menselijke competenties die overeind blijven terwijl de tools in sneltempo evolueren. Wat je vandaag leert met het ene systeem, neem je morgen mee naar het volgende. ”
AI-vaardigheid is een manier van denken
AI-vaardigheid bestaat niet (puur) uit technische kennis, maar uit een manier van denken. Dat zeggen professor Rick Dakan (Ringling College of Art and Design) en professor Joseph Feller (University College Cork), die voor hun "AI Fluency Framework" onderzoeken wat goed samenwerken met AI precies inhoudt. Het framework is bewust tool-agnostisch: het hangt niet samen met een bepaalde chatbot of leverancier, maar beschrijft menselijke competenties die overeind blijven terwijl de tools zelf in sneltempo veranderen. Wat je vandaag leert met het ene systeem, neem je morgen mee naar het volgende.
Echte AI-vaardigheid is gebaseerd op vier samenhangende competenties die we in het Nederlands kunnen samenvatten als de vier V's:
- verdelen
- verwoorden
- verifiëren
- verantwoorden
1. Verdelen: wanneer schakel je AI in, en wanneer niet?
De eerste vaardigheid gebruik je nog vóór de eerste prompt. AI al dan niet inschakelen, is een beslissing op zich. Begrijp eerst je eigen doel:
- wat wil je bereiken,
- en welk deel van dat werk leent zich tot AI?
Sommige taken kan je gerust uit handen geven, zoals een eerste ruwe versie van een tekst opstellen, of een bestaande tekst herstructureren. Andere taken voer je beter zelf uit, omdat ze je eigen expertise, oordeel of verantwoordelijkheid vragen.
Verdelen vereist bovendien dat je de sterktes en zwaktes van AI-systemen kent. Zo zijn taalmodellen (als ChatGPT) sterk in herformuleren, structureren en brainstormen. Maar ze zijn zwak in feitelijke precisie, recente informatie en alles wat buiten hun trainingsdata valt. Wie dat weet, verdeelt het werk slimmer: het AI-systeem doet waar het goed in is, jij doet de rest.
2. Verwoorden: hoe communiceer je helder met AI?
Op een vage vraag volgt een vaag antwoord. Verwoorden gaat over helder communiceren met een AI-systeem, en dat omvat meer dan de instructie zelf.
- Beschrijf het resultaat dat je wil: het format, de doelgroep, de lengte, de stijl...
- Beschrijf de aanpak: hoe moet de AI werken? Stap voor stap, eerst vragen stellen, eerst nadenken?
- En beschrijf de samenwerking: wil je een kritische sparringpartner of een bondige uitvoerder?
De kwaliteit van AI-output weerspiegelt de kwaliteit van de vraag. Goed verwoorden is dus niet louter een "prompttrucje", maar dezelfde
vaardigheid die je inzet wanneer je een opdracht aan een nieuwe collega uitlegt: ook dan geef je context mee, maak je verwachtingen expliciet en stuur je bij waar nodig.
3. Verifiëren: hoe beoordeel je kritisch wat AI oplevert?
AI-systemen formuleren hun output vlot en zelfverzekerd, ook wanneer ze fout zitten. Verifiëren is daarom de vaardigheid die het verschil maakt tussen naïef en volwassen AI-gebruik.
- Beoordeel het resultaat: kloppen de feiten, de cijfers en de bronnen?
- Beoordeel het proces: zitten er logische sprongen of denkfouten in de redenering?
- Beoordeel de samenwerking: levert deze manier van werken op wat je nodig hebt, of moet je bijsturen?
Verifiëren vraagt domeinkennis. Je kan AI-output pas kritisch beoordelen als je zelf voldoende van het onderwerp weet. Dat is meteen het sterkste argument om expertise niet uit te besteden: AI vervangt je kennis niet, maar versterkt ze.
4. Verantwoorden: hoe gebruik je AI transparant en verantwoordelijk?
De laatste V gaat over verantwoordelijkheid.
- Denk goed na over welke systemen je gebruikt en welke gegevens je deelt: vertrouwelijke of persoonsgebonden informatie hoort niet zomaar in een chatvenster.
- Wees transparant over de rol van AI in je werk tegenover iedereen die dat moet weten, van collega's tot lezers.
- En sta achter wat je deelt: wie AI-output gebruikt, wijst niet zomaar naar het systeem, maar neemt zelf de eindverantwoordelijkheid.
“ Een gebrek aan skills is één van de grootste drempels voor AI-adoptie. ”
Vier V's voor een nieuwe manier van denken
Verdelen, verwoorden, verifiëren en verantwoorden: die vier V's vormen geen af te vinken stappenplan, maar een voortdurende manier van denken en werken. Bovendien zijn de competenties niet geïsoleerd, maar versterken ze elkaar: wie goed verdeelt, kan ook gerichter verwoorden. Wie kritisch verifieert, leert beter verwoorden. En wie verantwoordt, dwingt zichzelf tot zorgvuldigheid in de drie andere V's.
Bronnen
- OECD (2026), AI and skills: What we know so far, OECD Policy Brief, 5 juni 2026.
- Dakan, R. & Feller, J. (2025), The AI Fluency Framework.
Lees en leer meer
AI-vaardigheid: effectief, ethisch en veilig samenwerken met AI
Workshop - In-company - Wim Casteels
Het masker van AI
Boek door Wim Casteels (Lannoo)
Prompt engineering: Efficiënt en wetenschappelijk onderbouwd aan de slag met GenAI
workshop - Yves Peirsman (AI School)
Hoe vervuilend is AI? De ecologische afdruk van AI
Generatieve AI werd razendsnel populair dankzij gebruiksvriendelijke interfaces die de complexe infrastructuur verbergen. Maar in al hun eenvoud gebruiken deze tools enorme hoeveelheden energie, water en grondstoffen. Wim Casteels van AP Hogeschool bespreekt de grootste problemen.
De basis van generatieve AI: Hoe werken tools zoals ChatGPT?
lezing - TEXTUA (UAntwerpen)
Wim Casteels
Wim Casteels behaalde zijn doctoraat in de fysica aan de Universiteit Antwerpen, waarna hij nog enkele jaren onderzoek deed naar het kwantumgedrag van atomen en lichtdeeltjes in Antwerpen en aan de Université Paris Diderot in Parijs. Daarna verlegde hij zijn focus meer richting data en Artificiële Intelligentie en werkte als data scientist bij het Data Analytics Office van Argenta. Na nog 2 jaar academische ervaring te hebben opgedaan als senior onderzoeker bij de imec onderzoeksgroep IDLab, startte hij in 2022 aan de AP Hogeschool. Daar doet hij onderzoek en geeft hij les over AI en het bouwen van data-applicaties.
Expertise: Data Science, Machine Learning, AI deployment, AI in onderwijs, Learning Analytics, Deep Learning, AI4GOOD
Gerelateerde opleidingen
AI-superworker: maak van AI je tweede brein en boost je productiviteit met 50%!
Opleiding - Berchem - Syntra AB
AI voor Beginners - ChatGPT en co slim en verantwoord inzetten in je dagelijkse werk
Opleiding - Antwerpen - Thomas More Hogeschool, Syntra AB
