Taalmeesters & taaltechneuten: een digitale romance?
De nieuwe taalmodellen met AI (ChatGPT) zetten het onderwijs op zijn kop. In het vreemdetalenonderwijs doet het dat nog een tikkeltje meer: mag je van je leerlingen nog een authentieke tekst verwachten? Moeten ze dat nog zonder hulp kunnen? Of ga je de tools juist voor jezelf inzetten, om examenvragen te verzinnen of om lesmateriaal op maat van je leerling te ontwikkelen. Katrien Dewaele, lerarenopleider en onderzoeker bij UCLL, onderzoekt de invloed van AI op de toekomst van het vreemdetalenonderwijs.
Sinds de lancering van ChatGPT in november 2022 gaat er geen dag voorbij of Artificiële Intelligentie duikt wel ergens op in de actualiteit. We worden overspoeld door een tsunami aan AI-tools. (Generatieve) AI heeft het in zich om een game changer voor het brede onderwijs te zijn, in het bijzonder voor het vreemdetalenonderwijs. Grote taalmodellen (Large Language Models / LLMs) raken namelijk aan de basis van vreemdetaalonderwijs: doelgericht leren communiceren. Komt dat nu op losse schroeven te staan? Moeten we ons als leerkrachten vreemde talen opnieuw uitvinden? Of dienen we de doelmatigheid van het vreemdetaalonderwijs an sich te herdenken?
De impact van AI op het vreemdetaalonderwijs wordt vaak vergeleken met de impact van de rekenmachine op het rekenonderwijs. Ook toen weerklonken er bezorgde stemmen dat die een negatieve impact zou hebben op de rekenvaardigheid van de leerlingen. De vergelijking gaat echter maar gedeeltelijk op. Het klopt dat generatieve AI - zoals een rekenmachine - voor zogenaamde cognitive offloading kan zorgen waarbij je breinwerk kan uitbesteden aan technologie zodat er mentale ruimte vrijkomt voor andere, meer complexe mentale taken. Neem bijvoorbeeld een 17-jarige leerling die een argumentatie moet schrijven in het Frans. Zij kan een eerste draft laten genereren door ChatGPT waarbij taalkundige aspecten overgenomen worden door GenAI. Op die manier kan de leerling zich focussen op het verwoorden en uitwerken van de inhoudelijke argumentatie. Vergelijk het met een leerling die een rekenmachine inzet om complexe berekeningen te maken en zo op de denkstappen kan focussen.
Maar daar stopt dan ook de vergelijking met de rekenmachine. De kracht van moderne taalmodellen vergelijken met de rekenmachine doet afbreuk aan de complexiteit en het disruptieve karakter van deze technologie want generatieve AI is een nieuwe vorm van technologische infrastructuur, en wordt door sommigen zelfs gezien als een nieuwe vorm van elektriciteit. En vooral, GenAI maakt tools mogelijk waarin gebruikers nieuwe vormen van interactie aangaan met de technologie. En die vormen van interactie zie ik mezelf niet meteen doen met mijn rekenmachine. Het is dan ook essentieel om te begrijpen hoe die nieuwe relaties tussen AI en de andere stakeholders in het onderwijs (leerlingen, leerkrachten, beleid) eruit kunnen zien.
(Gen)AI als nieuwe partner in het vreemdetalenonderwijs?
Hoe kijkt de leerkracht vreemde talen in het secundair en volwassenenonderwijs naar de komst van (Gen)AI als nieuwe partner binnen het vreemdetaalonderwijs? Wij vroegen het hen zelf door middel van een vragenlijst. Goed beseffend dat de vragenlijst beperkt is qua scope en we dus voorzichtig dienen te zijn met algemene conclusies, duiken er toch een aantal interessante tendensen op die ons kunnen inspireren als onderzoekers, lerarenopleiders, leerkrachten en beleidsmakers.
Zo is er de vaststelling dat veel leerkrachten vreemde talen voelen dat hun sector opgeschud wordt: 76% verwacht dat AI het vreemdetaalonderwijs veel tot heel veel zal laten evolueren. Alleen is er niet meteen consensus over welke richting die evolutie zal uitgaan:
Het loont dus de moeite om mogelijke andere toekomstscenario’s voor het vreemdetaalonderwijs te verkennen met alle betrokken stakeholders. Niet om de toekomst te kunnen voorsPellen maar wel om zich een mogelijke toekomst te kunnen voorsTellen. We deden de oefening samen met het expertisecentrum Education & Development (UCLL) tijdens een rondetafelgesprek met experten vreemdetaalonderwijs en digitaal onderwijs. Wat smaakt dat naar meer!
De leerkracht ondersteunen
Een andere vaststelling is dat bijna de helft van de ondervraagde leerkrachten vreemde talen (49,3%) weet welke AI ze kunnen gebruiken bij het ontwerpen van hun lessen, al blijkt dat dan vooral en bijna exclusief ChatGPT te zijn. Veel respondenten (78,9%) geloven dat AI kan helpen bij het ontwerpen van hun lessen en blijken ook bereid om AI daarbij te gebruiken (80,3%), maar slechts een kleine groep van de ondervraagde leerkrachten (32,4%) voelt zich voldoende competent om AI hier doelgericht voor te gebruiken. Er is dus nood aan professionalisering.
De leerling ondersteunen
Als we de leerkrachten vragen naar de manieren om AI te gebruiken om het leren door hun leerlingen te bevorderen, ontdekken we een nog grotere nood. Amper 31% van de respondenten weet welke AI ze daarvoor kunnen gebruiken. Ook hier wordt vooral ChatGPT vermeld als tool, naast vertaaltools als DeepL. Een grote groep (63,3%) gelooft dat AI leerlingen kan helpen om beter vreemde talen te leren en is bereid (66,2%) om leerlingen actief en doelgericht aan de slag te laten gaan met AI in hun lessen.
Er zijn dus meer leerkrachten die AI zien als ondersteuning voor zichzelf dan als ondersteuning voor hun leerlingen. Heel opvallend ook: slechts 15,5% van de respondenten voelt zich competent om hun leerlingen actief en doelgericht met AI aan de slag te laten gaan zodat ze beter leren. We dienen dus niet alleen in te zetten op navormingen die leerkrachten zelf leren werken met AI, maar evenzeer - of vooral? - op training waarbij leerkrachten AI gebruiken om het leren door hun leerlingen te ondersteunen, want ook bij die taak kan goed gebruik van AI-technologie de leerkracht helpen.
We besluiten dat de ondervraagde leerkrachten vreemde talen bereid zijn te investeren in hun nieuwe relatie met AI. Die romance wordt zeker niet alleen rozengeur en maneschijn, maar wie zei ook alweer dat liefde een werkwoord is?
En wat denk jij?
Deel ook jouw visie op de invloed van artificiële talen op het vreemdetalenonderwijs!
Meer lezen?
Voor deze blog baseerde Katrien Dewaele zich op deze bronnen:
- Dewaele, K. (2024). Betekent Artificiële Intelligentie het einde van het (vreemde)taalonderwijs as we know it? OnderWijsTijd (Gompel&Svacina), 4.
- https://nl.superprof.be/blog/oorsprong-wiskunde/
- Lodge, J. M., Yang, S., Furze, L., & Dawson, P. (2023). It’s not like a calculator, so what is the relationship between learners and generative artificial intelligence?. Learning: Research and Practice, 9(2), 117-124.
- Mosco, V. (2005). The digital sublime: Myth, power, and cyberspace. MIT Press. https://doi.org/10. 7551/mitpress/2433.001.0001 Nückles, M., Roelle, J., Glogger-Frey, I., Wal
- Ng, A. (2018). AI is the new electricity. O'Reilly Media, Incorporated.
- Dewaele, K. (2024). Vragenlijst AI en het vreemdetaalonderwijs. Afgenomen in de periode januari 2024 – maart 2024. Education & Development, UCLL. N=71 respondenten
Ontdek ook
AI in onderwijs: tussen ethiek, detectie en innovatie
Hoe moet het onderwijs omgaan met nieuwe AI-technologie zoals ChatGPT? Verbieden, vrij toelaten of is er een gulden middenweg? En wat moeten de leerlingen met leerkrachten die het zelf ook niet weten? Ann Fastré (itec KU Leuven) beschrijft een uit het leven gegrepen zoektocht, en concludeert dat leren de oplossing is!
Spiegeltje spiegeltje aan de wand, wat doet AI met ons vreemdetalenland?
navorming - Heverlee - UCLL
De taalkliniek
digitale sessie - online - UCLL
Katrien Dewaele
Katrien Dewaele is lerarenopleider Frans en praktijkonderzoeker binnen Education & Development van UCLL. In haar praktijkonderzoek slaat ze de brug tussen inzichten uit onderwijsonderzoek enerzijds en de concrete klas anderzijds. Ze focust zich in het bijzonder op de vraag hoe je als leerkracht effectief leerprocessen kan begeleiden op een onderzoeksgeïnformeerde manier waarbij technologie ondersteunend kan zijn. Ze is expert binnen het domein van leren en lesgeven met artificiële intelligentie, vreemdetaaldidactiek en deelde deze expertise reeds in diverse coachingstrajecten, publicaties en handboeken.
