AI als kritische coach
Kan je met AI kritisch denken bevorderen? Dat is wat Edward De Vooght (Arteveldehogeschool) zich afvraagt. In onderzoeksproject TITAN ontwikkelt hij AI-tools die kritisch denken stimuleren en desinformatie bestrijden. De eerste testen toonden al aan dat artificiële intelligentie reflectie en kritisch denken kan bevorderen, maar dat we niet gewoon zijn dat een AI-platform wel vragen stelt, maar geen antwoorden geeft.
Dat je AI kan gebruiken om sneller en efficiënter te werken en om
gemakkelijk dingen op te zoeken is intussen voor velen al
vanzelfsprekend. Ik gebruik zelf in mijn werk als onderzoeker aan
Arteveldehogeschool ChatGPT om doelgericht het web te doorzoeken, het
samen te vatten en het te herformuleren. Maar kan AI ook aanzetten tot
denken in plaats van het denken alleen maar te vervangen?
Dat is exact het opzet van het Europees onderzoeksproject TITAN dat AI inzet om kritisch denken onder Europese burgers te verhogen en zo de dreiging van desinformatie te bestrijden. In TITAN, een project dat gefinancierd is onder Horizon Europe, werken de Arteveldehogeschool, de VRT en de VUB samen met 11 andere partners uit Italië, Griekenland, Denemarken, Finland, het Verenigd Koninkrijk en Bulgarije om AI-tools te ontwikkelen die burgers kunnen helpen met kritisch denken. In het bijzonder gaat het om een coachende chatbot, die kritische vragen stelt en een discussieforum dat je een beter inhoudelijk inzicht moet geven in bepaalde thema’s.
Van maart tot mei hebben we twee deze AI-tools getest met 22 docenten en studenten uit het hoger onderwijs en daaruit kwamen heel wat inzichten maar ook wat uitdagingen.
Aan de ene kant leerden we dat AI een groot potentieel heeft om mensen te helpen reflecteren en kritisch omgaan met desinformatie. Studenten gaven aan dat de tools zeer effectief waren om dieper na te denken over informatie die ze online tegenkwamen. Ze vonden zelfs dat de tools een grote impact hadden op hun kritisch denkvermogen. Terwijl de coach hen hielp om stil te staan bij bepaalde artikels en dieper na te denken over de redeneringen die gebruikt werden, waren de studenten positief over het discussieforum, dat door argumenten in een soort mind-map te ordenen, een handig overzicht gaf van de argumenten en opinies van hun medestudenten.
Aan de andere kant zijn we vandaag verwend door de luxe die platformen zoals ChatGPT ons bieden. Het grote gemak waarmee ChatGPT al onze wilde vragen kan beantwoorden zorgt er wel voor dat studenten nog weinig oor hebben naar een platform dat vragen stelt. Het is contra-intuïtief om met een chatbot te converseren die vooral vragen stelt en weinig antwoorden biedt. De grote uitdaging voor een project zoals TITAN is om gebruikers te kunnen overtuigen dat ze zulke tools goed kunnen gebruiken.
Het TITAN-onderzoeksproject loopt nog tot augustus 2025 en geeft ons tijd om deze tools te optimaliseren en aan de noden van gebruikers aan te passen. Het werd alleszins al duidelijk dat AI geschikt is om op een gepersonaliseerde manier kritisch denken te ondersteunen, maar dat we dat zelf eerst moeten willen. De vraag is dus niet of AI ons kan helpen met kritisch denken maar of we die hulp willen en zullen gebruiken. Het Nederlands spreekwoord luidt: Je kan het paard naar de beek brengen maar je kan het niet laten drinken. Hier is het eerder: Je een beek kan vullen met water, maar dat het paard daar niet noodzakelijk naartoe wil.
Edward De Vooght
Edward De Vooght is een senior researcher aan Arteveldehogeschool gespecialiseerd in communicatie en kritisch denken.
Gerelateerde opleidingen
AI-superworker: maak van AI je tweede brein en boost je productiviteit met 50%!
Opleiding - Berchem - Syntra AB
AI voor Beginners - ChatGPT en co slim en verantwoord inzetten in je dagelijkse werk
Opleiding - Antwerpen - Thomas More Hogeschool, Syntra AB