Genealogie en genetisch erfgoed
DNA, databanken en genetica, literatuur en archiefonderzoek: als je ze combineert, worden nieuwe kennisinzichten en vormen van onderzoek mogelijk.
Vele mensen in Vlaanderen zijn bezig met het maken van hun stamboom. Dit gebeurt niet alleen meer in parochieregisters of boedelbeschrijvingen, maar ook via speeksel of uitstrijkjes in je mond, niet als Covid19-test, maar om DNA-onderzoek in te schakelen. In sociale geschiedenis is het volgen van families en andere groepen in de tijd en over dorps-, stads- en landsgrenzen heen sterk ontwikkeld. Naast klassiek archiefonderzoek en ontsluiting van ander roerend erfgoed, is door digitalisering maar ook door DNA-onderzoek vandaag veel meer mogelijk dan twintig jaar geleden.
Praktische info:
Leertraject
georganiseerd door:
Voor wie?
Naast professionals (in spe) en geïnteresseerden in familiale en andere vormen van sociale geschiedenis, stamboomonderzoek en familiekunde, geschiedenis van migratie, heemkunde, archeologie, lokale en wereldgeschiedenis, genetica en erfgoedstudies, richt deze cursus zich tot wie zich wil verdiepen in het potentieel van DNA in hedendaags onderzoek en dat vanuit een erfgoedperspectief in de breedste zin van het woord.
Studieprogramma
Genealogie
Deze cursus behandelt genealogie of familiekunde als professionele erfgoedstudie. Het biedt allereerst een algemeen overzicht wat standaard genealogisch onderzoek inhoudt, de zogenaamde graatgenealogie (zowel in het Ancien Regime als erna). Vervolgens maken de studenten zich vertrouwd met de diversiteit aan mogelijkheden rond familiegeschiedenis en het ‘familiaal archief’, dat bestaat uit zowel materieel als immaterieel erfgoed. Innovatieve methodes als genetische genealogie en big data-analyse gelinkt aan de huidige digitaliseringsgolf worden uitgebreid behandeld. Daarbij wordt ingezoomd op hoe de professionele erfgoedexpert de genealogie relevant inzet in diverse onderzoeksdomeinen, inclusief binnen de natuurwetenschappen, en voor
biomedische en forensische toepassingen. Studenten krijgen een overzicht van de belangrijkste bronnen en informatiekanalen voor dit type van onderzoek. Alsook wordt aangeleerd om volgens de wetenschappelijke methode zelf zowel fysieke als online archieven aan te wenden in functie van genealogische vraagstukken. Verschillende professionele praktijkvoorbeelden uit binnen- en buitenland worden uitgebreid behandeld.
Genetische erfgoed
Dit vak behandelt het genoom – het geheel van erfelijk materiaal – als een (levend) archief met een groot potentieel in erfgoedstudies. Allereerst wordt een algemeen overzicht van de huidige genetische revolutie en technologische mogelijkheden gegeven. Studenten leren hoe genetica het klassieke begrip over ‘erfgoed’ uitdaagt en hoe het vandaag wordt ingezet in archeologisch, geschiedkundig en genealogisch onderzoek. Er wordt dieper ingegaan hoe het DNA van huidig levende individuen en populaties inzichten kunnen bieden over het verre (ancestry DNA, populatiegenetica) als recente (genetische genealogie) verleden. Vervolgens worden studenten vertrouwd gemaakt met de eigenschappen en toepassingen van oudDNA, afkomstig van archeologische vondsten of materieel erfgoed van humane, dierlijke of plantaardige oorsprong. Uiteindelijk worden ook de consequenties van innovatieve gentechnologie, waaronder CRISPR gene editing, DNA barcoding en DNA als gegevensdrager, specifiek behandeld vanuit erfgoedperspectief. Verschillende professionele praktijkvoorbeelden uit binnen- en buitenland worden uitgebreid aangereikt. Ook zijn er oefeningensessies waarin studenten zelf leren hoe een genetisch onderzoek ondernomen dient te worden en DNA-gegevens aan te wenden in functie van erfgoedstudies.
Leerdoelen
In deze micro-credential staan de volgende leerdoelen centraal:
- De deelnemer is in staat om op nauwkeurige wijze genealogische basisbegrippen te verwoorden
- De deelnemer is in staat om de basisprincipes van de genealogie en familiegeschiedenis, actoren, processen en dynamiek toe te lichten.
- De deelnemer is in staat om de leerstof uit de syllabus kritisch toe te passen op stamboomonderzoek en familiegeschiedenis op basis van mondelinge, archivale als genetische bronnen.
- De deelnemer is in staat om de raakvlakken en potentie tussen erfgoed en genealogie uit te leggen.
- De deelnemer is in staat om nieuwe initiatieven en innovatie rond genealogie en familiegeschiedenis in de erfgoedsector voor te stellen en uit te werken.
- De deelnemer is in staat om op nauwkeurige wijze basisbegrippen in genetisch erfgoed te verwoorden.
- De deelnemer is in staat om de basisprincipes van de genetisch erfgoed, technische mogelijkheden, processen, dynamiek en internationale actoren toe te lichten.
- De deelnemer is in staat om de leerstof uit de syllabus kritisch toe te passen op erfgoedonderzoek met een genetisch luik, inclusief genetische genealogie, oudDNA-studies en proteïneanalyse.
- De deelnemer is in staat om de raakvlakken en potentie tussen erfgoed en genetica uit te leggen.
- De deelnemer is in staat om nieuwe initiatieven en innovatie rond genetisch erfgoed in de erfgoedsector voor te stellen en uit te werken.