Een streepje voor op de arbeidsmarkt dankzij taaltechnologie
Anderhalf jaar geleden kwam ChatGPT op de markt en werd taaltechnologie alomtegenwoordig. Schijnbaar erg plots – maar dat klopt eigenlijk niet. Zo wordt er al decennia onderzoek gevoerd naar taal en AI, en gebruiken we allemaal al veel langer taaltechnologische tools dan we beseffen. VAIA sprak met professor Véronique Hoste en doctor Cynthia Van Hee over de geschiedenis van taaltechnologie, het belang van deze discipline voor werknemers en werkgevers, en laagdrempelige manieren om je bij te scholen.
“ Het loont voor iedereen de moeite om bij te leren over taaltechnologie! ”
De geschiedenis van taaltechnologie en AI
Véronique Hoste is professor taaltechnologie aan de Universiteit Gent, waar ze aan het hoofd staat van onderzoeksgroep LT3 (Language and Translation Technology Team). “Taaltechnologie is het automatisch proberen te begrijpen en genereren van taal”, begint ze. “Denk dus aan computerprogramma’s die ‘begrijpen’ wat je bedoelt, en die ook zelf tekst of spraak kunnen produceren.” ChatGPT mag dan wel een voorbeeld bij uitstek zijn, taaltechnologie bestaat al veel langer dan deze specifieke tool. Véronique vertelt dat taal en artificiële intelligentie al sinds de jaren ‘50 sterk met elkaar verbonden zijn, en dat de geschiedenis van AI steeds voortgestuwd is door vooruitgang in taaltechnologisch onderzoek.
“Onderzoek in dit veld is inderdaad niet nieuw”, gaat Cynthia Van Hee verder. Zij is postdoctoraal onderzoeker en lector in de taaltechnologie aan de Universiteit Gent. “Maar de afgelopen jaren zien we wel een enorme boom. Die is te danken aan meer financiering voor het onderzoeksdomein, meer technologische mogelijkheden door krachtigere computers, en ook de grote hoeveelheden data die met de opkomst van sociale media beschikbaar zijn. Die combinatie heeft de ontwikkeling mogelijk gemaakt van krachtige tools zoals ChatGPT die voor het grote publiek toegankelijk zijn. Zo is taaltechnologie vandaag zichtbaarder dan ooit.”
Véronique vult aan: “Maar vergis je niet, we gebruiken allemaal al jaren heel wat systemen waar eigenlijk ook taaltechnologie achter schuilt. Denk maar aan zoekmachines als Google, die al sinds eind jaren ‘90 bestaan.”
Taaltechnologie op de werkvloer
Heel wat bedrijven zijn op de trein van taal en AI gesprongen, merkt Véronique op. Maar aan voldoende achtergrondkennis ontbreekt het vaak: “Veel mensen gaan met zulke tools aan de slag zonder te weten wat er onder de motorkap gebeurt. Dat staat kritische omgang in de weg. Terwijl je met een beetje kennis van zaken technologie nog veel efficiënter kan inzetten!”
Daarom benadrukken beide experts het belang van jezelf bij te scholen in taaltechnologie. “Dan heb je echt een streepje voor op de arbeidsmarkt”, aldus Cynthia. “In welke sector je ook actief bent of wil terechtkomen. Taaltechnologie biedt verschillende opportuniteiten per domein of bedrijf: dat kan gaan van het inzetten van chatbots tot het optimaliseren van bedrijfsprocessen, bijvoorbeeld op basis van consumentengedrag. Om die mogelijkheden goed in te schatten, moeten werknemers en werkgevers weten hoe de technologie werkt. Dat is bovendien ook cruciaal voor verantwoord gebruik. Het is belangrijk dat gebruikers van pakweg automatische vertaaltools weten dat de output vooroordelen of stereotypes kan bevatten. Maar net zo goed dat ze beseffen wat er met hun data gebeurt.”
“Bovendien worden taaltechnologische systemen ook wel misbruikt”, vult Véronique aan. “Een grote valkuil voor de huidige generatieve AI-systemen is desinformatie. AI-gegenereerde content wordt steeds moeilijker te herkennen, net omdat het taalgebruik zo goed is. Bewustzijn daarrond creëren is superbelangrijk.” En dat start liefst al op de schoolbanken – al krijgt taaltechnologie voorlopig slechts in enkele studierichtingen van het middelbaar en hoger onderwijs een plekje. Maar ook wie al werkt, kan zich in deze materie bijscholen. En wees gerust: dat kan al op een laagdrempelige manier. Dat beaamt Véronique: “Om bijvoorbeeld te ontdekken hoe chatbots gebaseerd op grote taalmodellen als ChatGPT werken, kan een eendaagse opleiding of een helder boek een prima startpunt zijn!”
Een boek voor een breed publiek
En zo’n boek is precies wat Véronique en Cynthia uitbrachten. Ze zijn redacteurs en coauteurs van het pas verschenen Taaltechnologie ontrafeld. Dit eerste Nederlandstalige handboek over taaltechnologie zoomt in op de basisconcepten uit de discipline, op specifieke toepassingen en tools, en op vraagstukken van onder meer ethische en juridische aard.
Cynthia verwoordt de missie van dit boek: “We willen mensen de juiste basis én het nodige zelfvertrouwen meegeven om zelf aan de slag te gaan en zich verder te verdiepen. Bekijk dit als een naslagwerk voor niet-onderzoekers. Hoewel de auteurs allemaal wetenschappelijke experts zijn, is de tekst niet academisch maar net heel toegankelijk geschreven. Weliswaar zonder aan diepgang in te boeten.”
Tot slot licht Véronique toe voor welk type lezer Taaltechnologie ontrafeld bedoeld is: “Wie van nul start, zal het volledige boek kunnen begrijpen. Al moeten we soms natuurlijk wel door wat taaiere, technische concepten heen. Maar ook mensen die al verder staan in taaltechnologie zullen absoluut zaken bijleren, bijvoorbeeld over de geschiedenis van taal en AI, of over specifieke toepassingen.”
“Als lezer kun je ook vrij navigeren in het boek”, vult Cynthia aan. “Wie al enige achtergrond heeft, kan gerust het eerste luik overslaan en zich meteen verdiepen in de werking van specifieke toepassingen zoals vertaalsystemen. Merk trouwens op dat we een heel brede waaier aan toepassingen en methodes belichten, inclusief hands-on demo’s. Echt voor ieder wat wils!”
Duik het boek in
Taaltechnologie ontrafeld is verkrijgbaar bij onder meer de uitgever Pelckmans, Standaard Boekhandel, bol.com en FNAC. Aan het boek schreven acht coauteurs mee: Véronique Hoste, Cynthia Van Hee, Orphée De Clercq, Els Lefever, Lieve Macken, Arda Tezcan, A. Seza Doğruöz en Joke Daems. Zij zijn allemaal verbonden aan onderzoeksgroep LT3 (Language and Translation Technology Team), Universiteit Gent.
Volg een opleiding
Bezoek de VAIA-opleidingskalender om op de hoogte te blijven over nascholingen rond taaltechnologie. Zo start er binnenkort een workshop rond inclusief schrijven met ChatGPT, een microcredential over natuurlijke taalverwerking of een inleiding tot de taaltechnologie, en een postgraduaat technologie voor taalprofessionals. Leer je liever op eigen tempo? Bekijk dan zeker de filmpjesreeks over taal en AI van professor Ayla Rigouts Terryn.
Veronique Hoste
Veronique Hoste is Senior Full Professor of Computational Linguistics at the Faculty of Arts and Philisophy at Ghent University. She is department head of the Department of Translation, Interpreting and Communication and director of the LT3 language and translation team at the same department. She holds a PhD in computational linguistics from the University of Antwerp (Belgium) on "Optimization issues in machine learning of coreference resolution" (2005).
Natural language processing in the last decades has drastically shifted from a discipline in which linguistic rules were handcrafted by experts to a vibrant discipline heavily dominated by machine learning and more recently, end-to-end neural approaches. Véronique has a strong track record in combining linguistic expertise with machine learning of natural language, seeking to automatically model natural language up to the level of semantics and discourse in a wide range of applications, such as cyberbully detection or sentiment and emotion analysis.
Cynthia Van Hee
Cynthia Van Hee is a lecturer and postdoctoral researcher at Ghent University, affiliated with the LT3 Language and Translation Technology Team. Her work as a postdoc centers on computational linguistics and machine learning, with a focus on sentiment analysis, irony detection, and linguistic preprocessing. She teaches several courses related to language technology, including Data Processing with Python and Natural Language Processing, as part of the Applied Linguistics programme and the Computer-Assisted Language Technology postgraduate.
Lisa Hilte
Lisa Hilte is doctor in de taalkunde. Ze werkte jarenlang als taalkundig onderzoeker en lesgever aan de Universiteit Antwerpen. Vandaag werkt ze bij VAIA als AI-expert en liaison voor UAntwerpen. Daarnaast is ze freelance schrijver met een focus op wetenschapsjournalistiek, en freelance lesgever in AI en taaltechnologie. Ze publiceerde twee cursussen taaltechnologie voor leerlingen en leerkrachten uit de derde graad middelbaar onderwijs (uitgeverij Plantyn).
