Welke noden hebben bibliotheekmedewerkers om met AI aan de slag te gaan?
Artificiële intelligentie heeft ook op de bibliotheken een grote impact. Hoe uit zich dat op de werkvloer? Hoe schatten bibliotheekprofessionals hun AI-kennis en -vaardigheden in? En welke training of ondersteuning hebben ze nodig om digitale tools zinvol in te zetten in hun werk? VAIA en Hub-C zochten het uit.
Enquête voor bibliotheekmedewerkers
In de lente van 2025 lanceerden Hub-C (Cultuurconnect) en VAIA een online enquête voor bibliotheekmedewerkers. Het onderwerp? All things AI. We wilden nagaan hoe bibprofessionals hun digitale vaardigheden inschatten, of ze artificiële intelligentie als een kans of net als een bedreiging zien voor hun job, en wat hun leernoden zijn. Ontbreken er bepaalde opleidingen? Welke initiatieven kunnen écht een verschil maken voor de sector?
De enquête werd ingevuld door 53 respondenten die werken in een openbare of academische bibliotheek in Vlaanderen. De meeste van hen maken deel uit van een klein team (minder dan tien mensen) en staan in voor communicatie, klantbegeleiding, collectiebeheer, organisatie van activiteiten, en management en coördinatie.
Benieuwd naar hun kijk op AI? Lees verder voor de belangrijkste inzichten!
Positief over AI, onzeker over eigen vaardigheden
“Hoe goed is mijn AI-kennis en zijn mijn -vaardigheden?”
De antwoorden op die openingsvraag zijn opvallend: meer dan de helft van de deelnemers geeft zichzelf een onvoldoende of hooguit een nipte voldoende. Niemand scoort zichzelf hoger dan 8 op 10.
Die beperkte kennis over AI leidt echter niet tot een negatieve houding: allemaal zien ze de impact van AI-toepassingen op hun sector als (licht tot zeer) positief.
Welke voordelen zien bibmedewerkers in AI?
- Sneller en efficiënter werken, automatisering van routinetaken
- Hulp bij communicatietaken
- Samen met AI brainstormen
- Beter de collectie opvolgen en ontsluiten
- Sneller en gerichter opzoekwerk
- Meer dienstverlening op maat van bezoekers
Vertrouwen in eigen meerwaarde
De bezorgdheid dat AI hun job in gevaar zou brengen, blijft bij de respondenten beperkt. Terwijl ze wel bepaalde gevaren en risico's zien, hebben ze ook vertrouwen in hun eigen meerwaarde.
Welke dreiging voelen bibprofessionals van AI?
- Taken die worden overgenomen door AI
- Daardoor mogelijke personeelsbesparing
- Noodzaak tot heruitvinden of aanpassen van hun job
- Klassieke zoekmethodes en betrouwbare informatie staan onder druk
Welke meerwaarde zien ze in hun eigen job?
- Het menselijke en sociale blijft essentieel
- Menselijke medewerkers begrijpen meer nuances dan AI
- Groeiende nood om anderen wegwijs te maken in AI
“ Sommige taken worden door AI misschien sneller en beter geklaard, maar in een bibliotheek blijven het menselijk aspect en de ontmoeting met bezoekers essentieel. ”
Nood aan praktische opleidingen op maat van de sector
De onzekerheid die bibliotheekmedewerkers voelen over hun AI-vaardigheden, brengt ons naadloos bij het thema levenslang leren. Welke opleidingen kunnen helpen? Daarover zijn de respondenten eensgezind: praktische cursussen, op maat van de sector!
Er klinkt een duidelijke vraag naar twee onderwerpen: introductietrainingen die uitleggen hoe AI-systemen werken, en workshops waarin cursisten zelf met tools experimenteren om die daarna op de werkvloer te gebruiken.
Daarnaast staan opleidingen over deze topics nog hoog op het verlanglijstje:
- AI-tools voor communicatie
- AI-tools voor en dataverwerking
- ethische aspecten van technologie
- AI om digitale inclusie te bevorderen
Onze tips om snel bij te leren over AI
Regelmatig korte workshops tijdens de werkuren
Ook over de ideale leervorm zijn de deelnemers het roerend eens: praktische workshops staan met stip op één – met ruime voorsprong op lezingen of zelf te raadplegen informatiebronnen.
Nascholingen voor deze doelgroep moeten vooral kort en doelgericht zijn. Langlopende trajecten zoals postgraduaten, microcredentials of zomerscholen zijn een stuk minder populair, wellicht omdat ze moeilijker combineerbaar zijn met werk. Bibliotheekprofessionals willen zich – via korte opleidingen – wél regelmatig bijscholen: liefst eens per trimester of maandelijks.
Wat het format betreft, is er geen uitgesproken voorkeur voor fysieke of online sessies, zolang de opleiding maar tijdens de werkuren plaatsvindt.
Wat hebben bibliotheken nog nodig om AI te omarmen?
- Ondersteuning voor de sector, in het bijzonder voor kleine bibliotheken
- Basiskennis over AI
- Inzicht in de mogelijkheden van AI voor de bibliotheeksector
- Praktische, direct toepasbare tools
Zin om (van elkaar) te leren
Eén ding is zeker: bibliotheekmedewerkers zijn erg gemotiveerd om zich verder te verdiepen in AI. Een ruime meerderheid wil een AI-opleiding volgen, en bijna de helft deed dat het voorbije jaar al.
Daarnaast blijken bibprofessionals in een inspirerende omgeving te werken die kennisdeling stimuleert. Zo noemen ze niet alleen de actualiteit als belangrijke inspiratie- en informatiebron over nieuwe technologie, maar ook hun collega’s en de bibliotheekbezoekers.
Bovendien willen ze ook zelf inspireren: ze willen een AI-opleiding volgen om daarna hun kennis en skills aan anderen door te geven!
“ De nood aan instructie over kritisch gebruik van AI-tools zal toenemen. Daarin zie ik een rol weggelegd voor bibliotheekmedewerkers. ”
Leer en lees meer
Werk je in een bibliotheek en wil je bijleren over artificiële intelligentie? Verken dan het VAIA-aanbod voor jouw domein. Zo organiseren VAIA en Hub-C een gratis AI-basiscursus voor bibmedewerkers, die in 2025-2026 op verschillende locaties in Vlaanderen neerstrijkt. Eerste stops deze herfst: Roeselare en Waregem!
Van AI tot Z: AI-training voor bibliotheekmedewerkers
Opleiding - Overal in Vlaanderen - VAIA & Hub-C (Cultuurconnect)
Meteen bijleren/lezen?
AI to Understand and Connect People
online cursus - KU Leuven Humane & Sociale Wetenschappen, AI4Culture, VAIA
AI in de bibliotheek: Automatisch boeken catalogiseren
Het catalogiseren van collecties is voor bibliotheken een tijdrovende en complexe taak. Hannes Lowagie legt uit hoe de Koninklijke Bibliotheek van België dit proces automatiseert met behulp van artificiële intelligentie.
Hoe helpt AI een doctoraatsstudent in de geschiedenis?
In deze rubriek vertellen Vlaamse doctoraatsstudenten hoe zij AI gebruiken. Lith Lefranc (UAntwerpen) neemt je mee in de wereld van historisch onderzoek. Ze zet onder meer machine learning in om handgeschreven bronnen automatisch te doorzoeken.
Een voorbeeld van beeldherkenning: strips detecteren in het archief
Geschiedenis en AI tegenpolen? Dat is slechts schijn, weet doctoraatsstudent Bas Vercruysse van de UGent. Om de historische evolutie van strips te bestuderen, detecteert hij met behulp van AI automatisch stripverhalen in oude tijdschriften. En dat bespaart veel tijd.
Lisa Hilte
Lisa Hilte is doctor in de taalkunde. Ze werkte jarenlang als taalkundig onderzoeker en lesgever aan de Universiteit Antwerpen. Vandaag werkt ze bij VAIA als AI-expert en liaison voor UAntwerpen. Daarnaast is ze freelance schrijver met een focus op wetenschapsjournalistiek, en freelance lesgever in AI en taaltechnologie. Ze publiceerde twee cursussen taaltechnologie voor leerlingen en leerkrachten uit de derde graad middelbaar onderwijs (uitgeverij Plantyn).
Katja Zadorina
Katja Zadorina is projectmanager binnen het team leer- en innovatiehub van Hub-C (Cultuurconnect).
