AI meets architectuur: een boost of doodsteek voor de creativiteit?
Er is een groeiend bewustzijn voor de mogelijkheden van artificiële intelligentie (AI) in de architectuur. Valérie Codesido is burgerlijk ingenieur-architect en een fervent voorstander van het gebruik van innovatieve technologie. We spreken met haar over de toekomst die zij ziet voor het gebruik van AI in haar job. “In België zien we nog een voorzichtige houding”, zo is haar inschatting, “AI boezemt sommige mensen nog angst in.”
Niet iedereen is even overtuigd van de kansen die AI kan bieden. Zoals in andere sectoren heeft dat vooral te maken met een te beperkt begrip van de voordelen van AI. Door automatisering van – vaak repetitieve – processen, kan de architect tijd vrijmaken.
“ De buitenwereld ziet de architect vooral als de ontwerper, maar eens een ontwerp er is, komen er nog vele andere taken op ons af. Zo komt de locatie waar het ontwerp gerealiseerd zal worden met een hele set aan data die relevant zijn voor de vervolgfase. Op elke locatie gelden bovendien specifieke normen waarmee rekening gehouden moet worden. Het ontwerp moet inpasbaar zijn op de locatie en voldoen aan de normgeving. ”
Blijft de job van architect nog relevant als steeds meer processen geautomatiseerd worden?
AI-tools kunnen al helpen in die eerste ontwerpfase. Meestal maakt een architect een aantal schetsen zonder al te veel tijd te steken in de specifieke context van de locatie, de geldende normen en de bouwkundige aspecten. Het gaat er dan in de eerste plaats over om tot een beeld te komen dat aansluit bij het idee van de bouwheer of indien er carte blanche is met een creatief en origineel ontwerp te komen.
“ Zeker en vast blijft de architect relevant! AI is vooral een hulpmiddel, het is aan de architect om te analyseren wat de klant wil en het ontwerp daarbij te laten aansluiten. ”
AI-tools kunnen in die schetsfase op een mum van tijd een aantal concepten genereren die helpen om het idee van de bouwheer scherp te krijgen van bij de start. Door de technologie met het gewenste referentiekader aan te sturen in de vorm van tekstuele, numerieke of visuele parameters waarbinnen de technologie aan de slag gaat, kan de architect sturend werken en controle houden over de gewenste stijl. Maar AI kan ook verrassend uit de hoek komen. Vergelijk het met de befaamde ‘zet 37’ die beslissend was voor de winst van het AI-systeem AlphaGo in het Oost-Aziatische bordspel Go tegen de toenmalige wereldkampioen Lee Se-dol: de computer kwam in de 19de beurt met een zet op het speelbord (zet 37) die menselijke spelers nooit zouden riskeren. Go is een zeer complex strategisch spel met veel mogelijkheden, maar er bestond een algemene consensus over hoe het spel gespeeld moest worden. Het doorbreken van deze consensus deed de wenkbrauwen fronsen, niet in het minst bij de wereldkampioen zelf die totaal van zijn melk lijkt (zie YouTube-film "Lee Sedol vs. AlphaGo Move 37 reactions and analysis"). Achteraf beschouwt Lee Se-dol – die de partij verliest – de bijzondere zet 37 als een keerpunt en bijzonder creatief, iets wat hij voorafgaand aan de wedstrijd niet verwacht had van een computer. AI kan met andere woorden afwijken van de platgetreden paden en een nieuwe, frisse kijk bieden waar wij als mensen in eerste instantie de mogelijkheden niet zien omdat we beperkt worden door wat we geleerd en ondervonden hebben. AI-systemen hebben die beperkingen niet, tenzij ze door de mens worden ingebouwd.
“ Als architect begin ik tools zoals Midjourney of DALL-E 2 uit te proberen om via tekstinvoer tot een eerste ontwerp te komen of om referentiebeelden toe te voegen aan het ontwerp. Denk aan omgevingselementen, beplanting en bestrating, maar even goed personen of voertuigen of interieuraspecten ”
AI kan dus worden ingezet om snel een aantal schetsen te produceren en die te bespreken met de bouwheer om op een efficiënte manier overeenstemming te vinden over het ontwerp. Maar ook na die initiële fase is het ontwerpen niet gedaan. Vaak moeten tijdens de bouwfase aanpassingen gebeuren waarbij de architect opnieuw naar de tekentafel moet.
“ AI kan vervolgens ingeschakeld worden bij het automatisch genereren van de planinrichting. Architectuur is in grote mate gebaseerd op parameters; er is met andere woorden een grote hoeveelheid data voorhanden waarvan de verwerking geautomatiseerd kan worden. De tijd die vrijkomt, kan besteed worden aan bouwtechnische zaken. Zeker in kleinere bureaus waar de tijdsdruk hoog is en er slechts een klein team is dat onevenredig veel tijd aan het ontwerpen moet besteden, blijft er weinig tijd over om bouwtechnische aspecten na te kijken. AI biedt voor kleinere bureaus dus een bijzondere meerwaarde; het is geen innovatie die enkel in de grotere bureaus ingezet kan worden. ”
En op de werf?
Het inzetten van dergelijke technologie is duur, maar automatisering maakt dat processen sneller verlopen en menselijke fouten vermeden worden. Dat betekent op zich een aanzienlijke kostenbesparing. Sommige fouten kosten miljoenen en dan spreken we nog niet over de veiligheid die erop vooruitgaat door het vermijden van fouten.
“ Aannemers en vaklui kunnen zich in de toekomst laten assisteren door geautomatiseerde systemen, landmeters kunnen voor het opmeten van percelen en uitzetten van topografieën gebruik maken van drones en robots. ”
“ AI is geen toekomstdroom, het is de werkelijkheid; de impact op onze loopbaan zal er zijn. Banen zullen niet verloren gaan, maar wel veranderen en wie mee evolueert, blijft relevant voor de arbeidsmarkt. AI betekent efficiëntiewinst en een verhoogde productiviteit. Ook voor administratieve taken, biedt technologie hulp. Architecten krijgen in hun job te maken met heel wat cijferwerk. Voor kostenramingen moet een architect nu handmatig offertes analyseren, en ook bij het opmaken van meetstaten, kan AI een uitkomst bieden. ”
Wanneer wij in de toekomst een beroep doen op een architect of interieurarchitect, zullen we ook als klant geconfronteerd worden met de nieuwe technologieën. Nu worden nog 3D-voorstellingen getekend, maar virtual reality heeft zijn weg naar de toonzaal al gevonden en dat zal alleen maar toenemen, zodat we kunnen rondlopen in het ontwerp van ons droomhuis. AI kan helpen bij rendering, het creëren van beelden die reëel aandoen, denk bijvoorbeeld aan de virtuele achtergronden die we tijdens online overleg projecteren over het beeld van onze eigen huiskamer of werkplek heen. Door rendering toe te voegen aan rondleidingen in virtual en augmented reality wordt de beleving een stuk realistischer.
De AI-technologieën die vandaag de dag gebruikt worden, zijn gebaseerd op neurale netwerken die tekstuele prompts omzetten naar door AI gegenereerde beelden. Dit leidt soms tot prachtige concepten. Is dit dan de toekomst van creativiteit want vaak hoor je dat AI juist creativiteit mist omdat het bestaande elementen combineert. Men kan zich de vraag stellen: “Wat is creativiteit?” Maken wij mensen ook niet gebruik van ervaringen en indrukken uit het verleden om nieuwe concepten te creëren? Als creativiteit gaat over het denken buiten de klassieke patronen, dan kan AI wel degelijk creatief uit de hoek komen (cf. zet 37 van AlphaGo).
Doodt AI de kunst in architectuur?
Architectuur is deels een kunstvorm en net als andere kunst kan die vertrekken vanuit een bepaald referentiebeeld. Referentiebeelden worden nu ook gebruikt om moodboards
samen te stellen, en dat kan zowel via bestaande gebouwen, als via fictieve gebouwen. Historisch gezien zijn veel kunststromingen en design trends gebaseerd op een heropleving van een stijl uit het verleden. Denk maar aan de Renaissance waar wordt teruggegrepen naar de Oudheid. Wanneer een kunstenaar een eigen stijl ontwikkelt, bevat die vaak een mengeling van vele verschillende stijlen waarin eigen accenten worden toegevoegd. Vooruitgang in de kunst en in het ontwerpen is geworteld in het verleden, maar wil tegelijk innoveren in het hedendaagse. AI kan daarin een schakel zijn en we moeten niet meteen bang zijn dat door de opkomst van AI een eigen stijl niet meer tot de mogelijkheden behoort.
Toch zijn er ook beperkingen en valkuilen. Een te groot vertrouwen bijvoorbeeld dat oplossingen aangereikt door AI-systemen altijd correct zijn. Er is een human in the loop nodig die kritisch blijft en kan bijsturen. Tenslotte kunnen bij de ontwikkeling van het systeem bepaalde regels of assumpties verwerkt zijn die achteraf gezien niet bijdragen tot de gewenste resultaten.
“ Voor mij blijft AI in de eerste plaats een hulpmiddel om repetitieve taken te automatiseren en sneller tot mijn einddoel te geraken, met minder struikelblokken. De tijd die vrijkomt, besteed ik aan andere belangrijke taken, bouwtechnische en complexe aspecten. De tools kunnen helpen tijdens de ontwerpfase, maar de architect bepaalt nog steeds wat bruikbaar is en wat hij sterk genoeg vindt als concept om op door te gaan. De job van ‘prompt engineer’ wordt een nieuwe taak voor de architect van morgen. Het zal zaak zijn om de systemen op de juiste manier te voeden om echt meerwaarde te kunnen creëren. Daarin kan men nog altijd een eigen stijl vinden. ”
“ Ik ontwerp graag vanuit een maatschappelijke visie, om een gebouw neer te zetten waar mensen graag vertoeven of graag naar kijken. Ik wil het doel en het belang van een gebouw meer aandacht geven. Daarin is de rol van de architect onmisbaar, in de vertaling van het ontwerp naar de wereld en de klant. Met AI aan de slag gaan, hoeft niet ingewikkeld te zijn. ”
Moet je kunnen programmeren om met AI-tools te werken?
De meeste architecten kunnen niet programmeren, maar hebben dat in principe ook niet nodig:
“ Ze coderen niet graag, dus AI omarmen betekent dat anderen de juiste toepassingen moeten ontwikkelen om weg te gaan van meer algemene systemen en te komen tot tools op maat van de architect. Architecten hebben baat bij een goede samenwerking met de programmeurs die deze tools kunnen ontwikkelen. Maar het gaat snel en die toepassingen zullen er op korte termijn komen. Vandaar dat het belangrijk is om nu al bij te scholen. Een basiskennis van programmeren helpt om te begrijpen wat men mag verwachten en wat niet. Een goed inzicht in hoe de tool is opgebouwd en welke aanpassingen men eventueel zelf kan doen, maakt een enorm verschil. ”
Voor heel wat architecten impliceert dit dat ze wel wat opleiding nodig zullen hebben. Daarin kan VAIA een partner zijn. Er zijn (te) weinig opleidingen beschikbaar in België momenteel of ze geraken onvoldoende tot bij de doelgroep. En die doelgroep verlangt een efficiënte manier van opleiding, aangepast aan de drukke agenda waarmee professionals geconfronteerd worden. Niet iedereen kan bovendien de discipline aan de dag leggen om een uitgebreid zelfstudietraject tot een goed einde te brengen. Variatie is hier key: de één is gebaat bij een full immersion voor twee weken, de ander spreidt liever naar enkele uren per week gedurende één of meer semesters. Een modulair traject dat stapsgewijs aan competenties werkt, kan een oplossing zijn voor diegenen voor wie het behalen van een (dure) masteropleiding op één of twee jaar tijd een te groot engagement vraagt. VAIA is graag de partner om dergelijke leertrajecten mee op poten te zetten, voor een veelheid aan sectoren. Neem dus zeker van tijd tot tijd een kijkje op onze website vaia.be of abonneer je op de VAIA nieuwsbrief.
Met dank aan Valérie Codesido (valerie.codesido@gmail.com) voor haar kijk op de toekomst van haar discipline.
Gebeten door dit onderwerp? Kijk zeker ook eens naar:
Pieter Caris
Meer artikels van deze auteurGerelateerde opleidingen
Bouwrevolutie: de kracht van AI in de bouw
Masterclass + webinar - Schoten - Embuild, NXTGN, Cevora, Buildwise, VAIA, met de steun van VLAIO
Bouwrevolutie: succesvolle implementatie van AI in de bouwsector
Lab, deep dive & workshop - Diepenbeek - Embuild, NXTGN, Cevora, Buildwise, VAIA, met de steun van VLAIO
AI voor Beginners - ChatGPT en co slim en verantwoord inzetten in je dagelijkse werk
Opleiding - Antwerpen - Thomas More Hogeschool, Syntra AB